Za co nagradzać, a co jest zwykłym wkładem w dom?

Nagradzajcie pracę dodatkową, nowe umiejętności i wyjątkowy wysiłek, a nie codzienny wkład w dom. Za niego należy się konkretne uznanie, które dotyczy tak samo dzieci, jak i dorosłych, a nagrody ustalone z góry powinny zostać przy zadaniach, których inaczej nikt nie musiałby wykonywać.

Autor:

Preferowane źródło w Google

Rodzina omawia zadania przy kartach, koszyku i ręcznikach.

Mówi się, że nagroda działa zawsze. Naklejka za pościelone łóżko, gwiazdka za wyniesione śmieci, słodycz za posprzątany pokój. Dzieci się cieszą, a praca jest zrobiona.

Przez pierwsze tygodnie naprawdę tak to wygląda. Potem zaczynają pojawiać się pytania, których rodzice się nie spodziewali.

Co pokazał eksperyment z flamastrami

Psychologowie Mark Lepper, David Greene i Richard Nisbett obserwowali w 1973 roku dzieci w przedszkolu, które lubiły rysować flamastrami. Jednej grupie z góry obiecano dyplom za rysowanie. Druga grupa dyplomu się nie spodziewała.

Tydzień czy dwa później, gdy nikt już dyplomów nie obiecywał, dzieci, które wcześniej na niego czekały, rysowały w wolnym czasie mniej niż pozostałe. Czynność, którą lubiły, zamieniła się w pracę za nagrodę. Kiedy nagroda zniknęła, zniknęła też ochota.

Dla domu wynika z tego prosta zasada. Nagroda za zwykłą rzecz robi z niej handel. A handel można odrzucić.

Trzy rodzaje pracy w domu

Pomaga rozróżnienie, o jaką pracę chodzi.

Codzienny wkład. Nakryć do stołu, odnieść talerz, pościelić łóżko, wynieść kosz, który jest twój. Robi to każdy, kto mieszka w domu, i za to się nie nagradza. Ani dzieci, ani dorosłych.

Praca dodatkowa. Pomoc przy sprzątaniu garażu, umycie samochodu, opieka nad rodzeństwem przez całe popołudnie. Coś, co wykracza poza zwykły dzień. Tu nagroda może mieć sens, jeśli jest ustalona z góry.

Nowa umiejętność albo przekroczenie siebie. Pierwsza samodzielnie ugotowana kolacja, pierwszy tydzień, w którym dziecko codziennie samo spakowało plecak. Tu nie chodzi o zapłatę, tylko o świętowanie.

Uznanie to nie nagroda

Codzienny wkład nie zasługuje na nagrodę, ale zasługuje na uznanie. Różnica polega na tym, co dzieje się potem. Nagrodę można wymienić i się jej oczekuje. Uznanie mówi tylko: twoją pracę widać.

Najlepiej działa konkretne. Nie „brawo”, tylko „kosz wyniesiony i nikt nie musiał ci przypominać”. Takie zdanie wzmacnia samodzielność i niczego nie obiecuje na przyszłość.

Przy uznaniu pomaga też świadomość, że zadania nie ważą tyle samo. Wynik obciążenia zadania uwzględnia czas i to, ile wymaga myślenia. Dziecko, które samo zauważy, że trzeba podlać kwiaty, zrobiło więcej niż to, które podlało je na polecenie.

To samo dotyczy dorosłych

Między partnerami często dzieje się to samo. „Dziękuję ci za pomoc przy zmywaniu.” Brzmi miło, ale kryje ukrytą wiadomość: zmywanie jest moje, a ty wyświadczasz mi przysługę.

Przy codziennym wkładzie dorosłych pomaga ta sama zasada co u dzieci. Uznanie tak, wdzięczność za przysługę nie. A uznanie powinno płynąć w obie strony, także w stronę niewidzialnej pracy, której nikt nie widzi: planowania, pilnowania terminów i pamiętania o rzeczach, które inaczej by umknęły.

Jak ustawić nagrody, żeby działały

  1. Spiszcie codzienny wkład. Co robi każdy domownik w zależności od wieku, bez nagrody.
  2. Spiszcie prace dodatkowe. Co wykracza poza zwykły dzień i za co może być nagroda.
  3. Ustalcie nagrody z góry. Nie w trakcie pracy i nie w formie negocjacji. Dziecko wie, co za co dostanie, zanim zacznie.
  4. Nagroda adekwatna do wysiłku. Za umycie samochodu co innego niż za całodzienne sprzątanie piwnicy.
  5. Nagród nie odbiera się za karę. Tego, co dziecko raz dostało za dodatkową pracę, nie zabieracie mu za inne przewinienia.

Najlepszą nagrodą bywa czas

Nagroda nie musi być rzeczą ani pieniędzmi. Często najlepiej działa wspólny czas albo wolne: popołudnie, w które dziecko nic nie musi, wycieczka, którą samo wybierze, wieczór, kiedy może dłużej czytać.

Tak samo jest u dorosłych. Jeśli jedno z partnerów cały weekend sprzątało po remoncie, najlepszym podziękowaniem nie jest prezent, tylko niedziela na odpoczynek, w którą nikt niczego od niego nie chce.

Gdzie przebiega granica

Granica między wkładem a nagrodą nie zależy od tego, jak trudne jest zadanie. Zależy od tego, czy należy do wspólnego życia. To, co należy do wszystkich, robi się bez nagrody i z uznaniem. To, co wykracza poza zwykły dzień, może na nagrodę zasłużyć.